Relatieverslaving en negatieve controle

Controle is key voor jou. Je zegt tegen je partner dat hij minder moet drinken, meer moet sporten, minder hard moet werken. Of hij moet juist gezellig met je meeborrelen, niet zo vaak in de sportschool hangen en voort maken met die carrière van hem. Als je partner zijn mening geeft ga je in discussie, hij ziet het verkeerd, het is anders dan hij denkt, hij kan beter naar jouw advies luisteren. Je gaat zijn gangen na en eist dat hij bepaalde dingen wel of niet tegen je zegt.

Doet hij niet wat je wilt, dan ga je zeuren, mokken, of drama schoppen. Het zijn allemaal voorbeelden van negatieve controle, een van de belangrijkste dynamieken binnen relatieverslaving. Negatieve controle betekent dat je invloed wilt uitoefenen op de realiteit van de ander, of dat je de ander jouw realiteit laat beïnvloeden.

Je wilt dat er iets verandert bij je partner, in zijn gedrag, gedachten, gevoelens of fysieke werkelijkheid. Maar in plaats van je verlangens en wensen helder en open te communiceren, ga je ondergronds en communiceer je ze indirect. Dat lijkt soms ook wel te werken: als je je hulpeloos opstelt, komt hij je redden, als je een bitse opmerking maakt, trekt hij zich terug en als je aan het pleasen bent, krijg je waardering.

Omgekeerd kun je ook je partner invloed laten uitoefenen op jou. Je laat hem dan dingen voor jou bepalen. Je draagt bijvoorbeeld bepaalde kleding, omdat je bang bent dat je partner je anders niet aantrekkelijk vindt. Of je zegt niet altijd wat je vindt, omdat je bang bent dat je partner je anders niet meer aardig vindt. Je gaat je zo gedragen als je denkt dat je partner graag ziet om liefde, aandacht en erkenning te krijgen.

Hierdoor ben je een ware kameleon: je kunt zacht en zorgzaam zijn of juist onafhankelijk en stoer, welbespraakt en intelligent of stil en onnozel, ‘cool & collected’ of intens gevoelig en emotioneel. Het is ‘u vraagt, wij draaien’ in de wereld van de negatieve controle en wie je werkelijk bent, verlies je steeds verder uit het oog.

Hoe komt het dat je dit gedrag inzet in je relatie? De oorzaken zijn te vinden in een aantal codependency kenmerken die ook jij waarschijnlijk in meerdere of mindere mate bezit: moeite met een gezond gevoel van eigenwaarde, moeite met gezonde grenzen en moeite met het zorgdragen voor je volwassen behoeften en wensen. Laten we ze onder de loep nemen!

Als je het lastig vindt om jezelf te waarderen om wie je bent, dan kijk je naar de ander voor deze waardering. Maar stel nou dat de ander je niet lijkt te waarderen? In dat geval wil je de werkelijkheid veranderen, je wil dat de ander je wel waardeert en dat probeer je voor elkaar te krijgen door een heel scala aan negatieve controlemaatregelen: pleasen, eisen, boos worden, ruzie maken, de argumenten van de ander ontkennen.

Alles om te voorkomen dat je gaat inzien wat er werkelijk aan de hand is. Als de ander er niet is voor je en je niet liefdevol behandelt, dan zet je geen punt achter de relatie, maar probeer je hem uit alle macht te veranderen. Je bent altijd druk bezig en houd zo je eigen verlatingsangst op veilige afstand.

Als je geen gezonde grenzen hebt, is het lastig te bepalen waar jouw werkelijkheid eindigt en die van de ander begint. In feite zie je je partner als een verlengstuk van jezelf. Heb je beschadigde externe grenzen, dan houd je geen rekening met wat je partner wil op fysiek gebied. Je plakt aan hem vast, of houdt extreem afstand. Of je laat juist je partner de mate van nabijheid bepalen, zonder rekening te houden met wat jij wilt.

Bij beschadigde interne grenzen wil je voor je partner bepalen wat hij denkt, voelt of doet, of omgekeerd, laat je je partner dat voor jou bepalen. Dat kan ook op basis van wat je denkt dat de ander wil: je denkt dat je weet wat hij vindt en gedraagt je daarnaar. Zo geef je je partner de controle over wat je doet, misschien zelfs zonder dat hij dit doorheeft.

Het is ook mogelijk dat je behoefte en wensen hebt waar je zelf geen zorg voor kunt dragen. Onbewust stel je je partner daar dan verantwoordelijk voor. Hij moeten ‘aanvoelen’ wat jij nodig hebt of wat jij wilt en jou dat vervolgens geven. Gebeurt dat niet, dan word je boos, of verdrietig, Je voelt je in de steek gelaten door je partner, hij had moeten weten wat je wilde…

Het uitoefenen van controle is een overlevingsstrategie die je je al vroeg in je leven eigen hebt gemaakt. Wil je dit patroon doorbeken en loskomen van je relatieverslaving, dan zul je merken dat het een bewuste inspanning van je vraagt. Het nieuwe, gezonde gedrag voelt in eerste instantie heel ongemakkelijk.

Je bent gewend geraakt aan de dynamieken die spelen in een relatieverslaving en nu geef je die schijnveiligheid op en betreed je nieuw terrein. Hier kom je ook de onderliggende kindgevoelens van angst, woede en verdriet tegen die je al die tijd op afstand hebt gehouden met je strategie van controle. Dat is, op zijn zachtst gezegd, niet fijn.

De weg die je hebt te gaan is comfortabel leren worden met het oncomfortabele. Ook alle pijnlijke gevoelens horen bij jou en als je je relatieverslaving los wilt laten, zul je dit feit onder ogen moeten zien. Er zijn geen shortcuts, je heling ligt in het voelen.

Wat van je gevraagd wordt is dat je je gevoelens serieus neemt en ze met aandacht doorvoelt en integreert. Zodra je op deze manier bewust en met liefde de verantwoordelijkheid aanneemt voor jouw ervaringen in het leven, groei je naar een nieuwe versie van jezelf.