De relatie met jezelf

Merk je wel eens dat je je te afhankelijk opstelt van anderen? Dat je je steeds aanpast en wegcijfert, dat je aan het pleasen bent, de hele dag door… Je negeert je eigen behoeften en stemt je volledig af op de behoeften van anderen. Vaak die van je partner, maar het kan ook gaan om een vriend of vriendin, of een familielid.

De mensen die je hiervoor uitkiest, gedragen zich onverantwoordelijk, zijn emotioneel afstandelijk, of juist overdreven behoeftig. Er is hierdoor altijd genoeg werk aan de winkel en je hebt niet de tijd en energie om je bezig te houden met wat zich binnenin jou afspeelt.

Codependency (codependentie) betekent letterlijk ‘medeafhankelijkheid’. Het begrip komt uit het twaalfstappenplan van de Anonieme Alcoholisten en werd daar in eerste instantie gebruikt om het overdreven aangepaste gedrag van de partners van alcoholisten aan te duiden. Deze partners van verslaafden gingen allemaal gebukt onder gevoelens van schaamte, schuld, woede en verdriet gericht op de verslaafde.

Later werd ontdekt dat deze gevoelens ook een hoofdrol spelen in andersoortige disfunctionele gezinnen en dat ze bovendien bleven bestaan nadat een verslaafde hersteld was. Codependency werd hiermee een op zichzelf staande aandoening gekenmerkt door bepaald gedrag. Codependency is geen officiële diagnose.

Als volwassen codependent hanteer je in je relatie met anderen bepaalde strategieën. Zo kun je behoefte hebben negatieve controle uit te oefenen, soms door daadwerkelijk na te gaan wat een ander allemaal doet en hem of haar te ‘corrigeren’, soms door op subtielere wijze je invloed uit te oefenen.

Dit gedrag komt voort uit een verstoorde relatie met jezelf: doordat je in je jeugd geen gezond gevoel van eigenwaarde of gezond grenzensysteem hebt ontwikkeld, vormt niet jijzelf maar de ander je referentiepunt. Als codependent heb je verder moeite met het bevatten en uitdrukken van jouw realiteit en ben je niet goed in staat om voor je volwassen behoeften en wensen te zorgen. Het gevolg is een leven los van jezelf en vaak in grote verwarring.

Je voelt je ‘minder dan’ of ‘meer dan’ een ander. Wat je niet voelt is de waarde die je hebt los van anderen of los van zaken als geld, prestige, uiterlijk of opleiding. Als je jezelf minder of meer voelt dan de ander komt dat doordat je die boodschap impliciet of expliciet hebt meegekregen vanuit huis. Deze boodschap heb je geïnternaliseerd en in je volwassen leven probeer je hierdoor je gevoel van eigenwaarde te ontlenen aan zaken die buiten jouzelf liggen

Je zoekt het bijvoorbeeld in:

• Hoe je eruit ziet
• Hoeveel je verdient
• Wie je kent
• In wat voor auto je rijdt
• Welke kleren je draagt
• Wat voor baan je hebt
• Hoe goed je kinderen het doen
• Hoe aantrekkelijk je partner is
• In welke buurt je woont
• Hoe je je huis hebt ingericht
• Welke opleiding je hebt gevolgd

Als het mis gaat

Allemaal dingen waar je veel plezier aan kunt beleven, maar met je gevoel van eigenwaarde hebben ze niets te maken. Dat merk je als het mis gaat op een van deze gebieden en je daar onevenredig slecht onder voelt. Als je je baan verliest, stort je hele wereld in. Als je kind stopt met studeren vind je dat je totaal gefaald hebt als ouder.

Je stelt je te kwetsbaar op, of je bent juist ‘onkwetsbaar’. Waar je geen ervaring mee hebt is het hanteren van gezonde grenzen. Gezonde grenzen hanteren leer je van je ouders. Ze zijn intact en flexibel en zorgen er zo voor dat je gewenste intimiteit kunt toelaten, dat jezelf kunt beschermen als dat nodig is én dat je de grenzen van anderen niet overschrijdt.

Externe grenzen

Externe grenzen houden anderen lijfelijk op gepaste afstand van jou en je bezittingen. De ene persoon mag jou bijvoorbeeld wel aanraken, de ander niet. De een persoon mag jouw telefoon wel vasthouden, de ander niet. Ga maar eens na hoe dat bij jou zit. En evenzo houden deze externe grenzen jou op gepaste afstand van de ander. Raak jij bijvoorbeeld zo maar anderen aan? Of vraag je eerst om toestemming?

Interne grenzen

Interne grenzen zorgen er enerzijds voor dat we zelf verantwoordelijk blijven voor wat we denken, doen en voelen. Anderzijds voorkomen ze dat we de verantwoordelijkheid nemen voor wat de ander denkt, doet of voelt. Als ze goed werken zul je niet vinden dat iemand ‘jou boos maakt’ of ‘je dwingt stappen te nemen’. Je zult ook niet vinden dat je dingen moet laten omdat ‘de ander het anders niet aankan’ of dingen moet doen omdat ‘de ander niet verdrietig te maken’.

Je realiteit bestaat uit je lichaam, je gedachten, je gevoelens en je gedrag. Op al die gebieden kun je moeite hebben te ervaren wat er werkelijk is in het hier-en-nu.

Lichaam, gedachten, gevoelens, gedrag

• Je hebt moeite met zien hoe je er werkelijk uitziet. Je kijkt in de spiegel en ziet een lelijk en dik persoon, toch heb je geen overgewicht en zeggen je vriendinnen dat je juist knap bent.
• Je bent je niet bewust van wat je denkt of, als je het wel weet, ben je niet in staat om je gedachten te delen. Als iemand je vraagt wat je ergens van vindt, dan weet je of oprecht het antwoord niet, of je weet het wel, maar je zegt het niet.
• Je weet niet wat je voelt. Je voelt je afgestompt, ‘je voelt niets’. Of je wordt juist overweldigd door je gevoelens, waardoor je er geen wijs uit wordt.
• Je bent je niet bewust van wat je wel en niet doet. Je ontkent hiermee ook het effect dat jouw gedrag heeft op anderen.

Onveilig

Deze problemen ontstaan als jouw realiteit als kind werd genegeerd, ontkend of afgestraft. Bijvoorbeeld doordat je vaak te horen kreeg dat je je niet zo moet aanstellen, dat er niets aan de hand is of dat je niet mag huilen. Je leert zo dat het onveilig is om je realiteit uiten en ten slotte leer je het af om te vertrouwen op je eigen waarnemingen.

Rebels of perfectionistisch

Omdat de eisen die aan jou gesteld werden onmogelijk waren om aan te voldoen, heb je jezelf een houding aangemeten van de rebel die geen moeite meer doet om de dingen goed te doen. Of je bent juist perfect en werkt je voor alles en iedereen drie slagen in de rondte. Jouw overtuiging: als ik op alle gebieden perfect ben, zal niemand mij aanvallen, straffen of beschamen.

Je stelt je voor de bevrediging van je behoeften totaal afhankelijk van anderen op. Of je hanteert een anti-afhankelijke houding en wilt alles zonder hulp van anderen doen.

Interactie en verantwoordelijkheid

Voor de bevrediging van sommige behoeften heb je de interactie met anderen nodig. Tegelijkertijd is het nooit zo dat de ander verantwoordelijk is voor de bevrediging van je behoeften. Met andere woorden: jij bent degene die moet signaleren of je iets nodig hebt of wilt. En vervolgens ben jij het ook die, indien nodig, de hulp van anderen inroept hierbij.

Te afhankelijk

Als je je te afhankelijk opstelt, ken je je behoeften en wensen en verwacht je dat anderen die ook kennen en voor je vervullen. Vaak hebben je ouders al jouw wensen als kind vervuld, en heb je zo niet geleerd daar zelf verantwoordelijkheid voor te dragen.

Anti-afhankelijk

Als je anti-afhankelijk bent, dan weet je wat je nodig hebt en wat je wilt, en zal je dit allemaal geheel zelfstandig en zonder hulp voor elkaar willen krijgen. Ook als dat niet, of heel moeizaam gaat. Dit gedrag kan ontstaan als je als kind aangevallen of weggestuurd werd als je je wensen en behoeften kenbaar maakte.

Verwarren

Hiernaast kun je je niet bewust zijn van je behoeften en wensen en kun je je behoeften en wensen met elkaar verwarren. In dat laatste geval heb je bijvoorbeeld behoefte aan oprechte aandacht van anderen, maar in plaats van uit te reiken naar een vriendin, ga je de stad in en koop je nieuwe kleren.

In jouw leven is geen ruimte voor gematigdheid. Je bevindt je altijd aan een van de uitersten van het spectrum, wat kan zorgen voor veel dramatiek.

Geen maat

Je uiterlijk is zeer flamboyant of je bent juist een grijze muis. Je vindt dingen absoluut geweldig of echt helemaal niks. Je voelt of niets of juist veel en veel te veel. Je vertrouwt helemaal niemand, of iedereen meteen. Je voedt je kinderen superstreng op, of stelt geen enkele regel. Waar het ook om gaat: de maat is zoek.

Versterken

Dit gedrag kan ontstaan doordat je in je jeugd extreem gedag bij je ouders hebt gezien en dit bent gaan nadoen. Een ander oorzaak kan zijn dat je je niet gezien of gehoord voelde en daardoor bent gaan ’versterken’ want je uitzendt. Je hebt het idee dat je iets heel krachtig met overbrengen om überhaupt opgemerkt te worden.

Codependency drukt zijn stempel op de manier waarop je omgaat met anderen en de manier waarop je omgaat met jezelf, maar je kunt dit gedrag ook veranderen. Wat de uiterlijke verschijningsvorm ook is, de onderliggende codependency thematiek is steeds dezelfde. Het is dan ook op dat dieperliggende niveau dat de heling plaats zal vinden.

Levenslang proces

Deze heling vormt een levenslang proces waarbij je steeds weer een diepere laag mag aanboren. Op dit pad van persoonlijke ontwikkeling zal je op een gegeven moment ook dankbaarheid gaan ervaren voor de dingen die je in je leven hebt meegemaakt. Wij krijgen ieder onze bagage mee in dit leven, dat kan een verslaving zijn, maar ook een ziekte of het overlijden van een dierbare. Wat het is maakt in wezen niet uit, zolang we inzien dat het precies onze pijn is die is de weg vormt naar de vreugde en de liefde die we werkelijk zijn.